Dlaczego Związek Pracodawców Opieki Koordynowanej musi powstać. Analiza danych i źródeł

Związek Pracodawców Opieki Koordynowanej (ZPOK) nie powstał z potrzeby instytucjonalnej ambicji. Powstał, ponieważ dane publiczne — Głównego Urzędu Statystycznego, Najwyższej Izby Kontroli, Narodowego Funduszu Zdrowia, OECD i Europejskiego Obserwatorium Systemów i Polityk Zdrowotnych — od lat opisują tę samą lukę: polski system ochrony zdrowia leczy skutecznie w ogniwach, ale traci pacjenta na stykach między nimi. Niniejsza analiza zestawia te źródła i wyprowadza z nich wniosek, który 24 września 2026 r. stał się aktem założycielskim.

I. Teza

Ciągłość opieki nie jest cechą placówki. Jest cechą łańcucha. Szpital może udzielić świadczenia na najwyższym poziomie, a pacjent i tak straci jego efekt, jeżeli po wypisie czeka miesiącami na rehabilitację, na miejsce w opiece długoterminowej albo na powrót informacji do lekarza rodzinnego. Przerwa w trajektorii pacjenta rzadko powstaje wewnątrz ogniwa — powstaje na styku. A styki nie mają dziś w Polsce właściciela: żadna organizacja pracodawców nie reprezentowała dotąd jednocześnie wszystkich ogniw, między którymi pacjent przechodzi.

Poniższe dane pokazują, że luka ta ma trzy wymiary: demograficzny (rośnie liczba pacjentów, których ścieżka z definicji przechodzi przez wiele ogniw), strukturalny (system jest zorientowany na szpital i niedoinwestowany poza nim) oraz operacyjny (udokumentowane przerwy po wypisie, w rehabilitacji i w opiece długoterminowej).

II. Wymiar demograficzny — pacjent wielu ogniw staje się regułą

Według prognozy Głównego Urzędu Statystycznego na lata 2023–2060 liczba ludności Polski zmniejszy się z ok. 37,8 mln (koniec 2022 r.) do 32,9 mln w 2060 r., czyli o 12,7%. W tym samym czasie liczba osób w wieku 65 lat i więcej wzrośnie z ok. 7,4 mln do ok. 9,9 mln — o 34,2% — i będą one stanowić około 30% populacji. Liczba osób w wieku 80 lat i więcej ma się podwoić: z ok. 1,7 mln do ok. 3,5 mln. Współczynnik obciążenia demograficznego wzrośnie z 72,2 do 96,3.

Znaczenie tych liczb dla organizacji opieki jest bezpośrednie. Pacjent w wieku 80+ rzadko jest pacjentem jednego świadczenia. Jego ścieżka obejmuje lekarza rodzinnego, specjalistę, hospitalizację, rehabilitację, często opiekę długoterminową lub domową i wsparcie społeczne. Każde z tych ogniw działa dziś według własnych zasad kontraktowania, własnych systemów informatycznych i własnych kolejek. Demografia przesuwa więc punkt ciężkości systemu z pojedynczego świadczenia na przejście między świadczeniami.

III. Wymiar strukturalny — system zorientowany na szpital

Profil zdrowotny Polski opracowany przez OECD i Europejskie Obserwatorium Systemów i Polityk Zdrowotnych na zlecenie Komisji Europejskiej (State of Health in the EU. Poland: Country Health Profile 2025) opisuje strukturę wydatków, która utrwala fragmentację:

Autorzy profilu wskazują wprost, że wydatki w Polsce faworyzują opiekę stacjonarną kosztem ambulatoryjnej, a niski udział opieki długoterminowej oznacza trwałe poleganie na nieformalnej, nieodpłatnej opiece rodzinnej i niedostatek formalnej opieki długoterminowej. Profil odnotowuje również wysoki na tle UE poziom hospitalizacji możliwych do uniknięcia w przypadku niewydolności serca — czyli dokładnie tej kategorii przyjęć, której zapobiega sprawna koordynacja po wypisie.

Wniosek analityczny jest jednoznaczny: Polska ma relatywnie dużo łóżek szpitalnych i relatywnie mało zasobów w ogniwach, które powinny przejmować pacjenta po hospitalizacji. Szpital staje się w ten sposób miejscem, w którym system „przechowuje” pacjenta, któremu nie potrafi zapewnić kolejnego etapu opieki.

IV. Wymiar operacyjny (1) — luka między wypisem a rehabilitacją

Najwyższa Izba Kontroli w informacji o wynikach kontroli rehabilitacji leczniczej (opublikowanej 23 grudnia 2021 r.) ustaliła, że zaledwie nieco ponad 26% pacjentów po udarze mózgu uzyskało rehabilitację w ciągu 14 dni od zakończenia leczenia szpitalnego, a w ciągu 90 dni rehabilitację rozpoczęło — zależnie od województwa — od 34% do 47% pacjentów. Tylko nieco ponad 14% pacjentów po udarze rozpoczęło rehabilitację u tego samego świadczeniodawcy, u którego byli hospitalizowani.

NIK wskazała także przyczynę systemową: brak platformy wymiany informacji o leczeniu pacjentów, która umożliwiałaby skoordynowanie opieki, oraz brak jednolitego systemu finansowania rehabilitacji między NFZ, ZUS, KRUS i wojewódzkimi ośrodkami medycyny pracy. Aż 90% skontrolowanych podmiotów wykazało stratę na tej działalności.

Udar jest przykładem modelowym, bo o wyniku leczenia decyduje w nim czas rozpoczęcia rehabilitacji. Każdy tydzień zwłoki to utrata funkcji, której później nie da się odzyskać — i koszt, który przenosi się na rodzinę, pomoc społeczną i system orzeczniczy.

V. Wymiar operacyjny (2) — luka opieki długoterminowej

W kontroli „Dostępność opieki długoterminowej finansowanej ze środków NFZ” (P/19/061, opublikowanej w październiku 2020 r., obejmującej lata 2017–I połowa 2019) NIK ustaliła, że w 10 skontrolowanych podmiotach pacjenci oczekiwali na umieszczenie w placówce ponad 100 dni. W Bydgoszczy średni czas oczekiwania wzrósł z 223 do 494 dni, w Toruniu z 522 do 721 dni. Z list oczekujących w skontrolowanych podmiotach skreślono z powodu zgonu łącznie 1 296 osób — przy około 1 600 pacjentach przebywających w tych placówkach w ciągu roku. Osoby w wieku powyżej 65 lat stanowiły 84,5% pacjentów.

Dane te pochodzą sprzed pandemii i sprzed obecnego przyspieszenia starzenia się populacji. Zestawione z prognozą GUS (podwojenie liczby osób 80+) i z udziałem opieki długoterminowej w wydatkach (7,8% wobec 18,1% w UE) wskazują, że luka nie jest incydentalna, lecz strukturalna — i będzie rosła.

VI. Opieka koordynowana w POZ — realny postęp i jego granica

Opieka koordynowana w podstawowej opiece zdrowotnej jest w Polsce faktem. Według danych NFZ przekazanych we wrześniu 2026 r. umowy na opiekę koordynowaną ma 55% placówek POZ, obejmują one ok. 23 mln pacjentów, a łączna wartość umów w latach 2022–2026 wynosi ok. 2,76 mld zł (w 2026 r. ponad 960 mln zł).

To osiągnięcie potwierdza, że model koordynacji działa. Pokazuje jednak również jego granicę: koordynacja zorganizowana wokół POZ kończy się tam, gdzie kończy się POZ. Budżet powierzony i koordynator w przychodni nie obejmują drogi pacjenta przez szpital, rehabilitację, opiekę długoterminową i dom. Organizacje pracodawców, które reprezentują opiekę koordynowaną, reprezentują dziś przede wszystkim segment POZ. Pozostałe ogniwa — w tym te, w których NIK dokumentuje największe przerwy — nie miały wspólnego głosu.

VII. Wymiar prawny — ustawodawca już wymaga ciągłości

Trzy równoległe reżimy prawne nakładają na świadczeniodawców obowiązki, których nie da się wykonać bez koordynacji ponad granicami podmiotu:

1. Krajowa Sieć Onkologiczna. Znowelizowana ustawa o KSO, obowiązująca od 11 sierpnia 2026 r., wprowadza definicję ciągłości opieki onkologicznej jako skoordynowanego procesu udzielania świadczeń, wskaźniki jakości weryfikowane przez NFZ oraz kwalifikację ośrodków do sieci w 2027 r.
2. Dyrektywa 2011/24/UE o prawach pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej. Art. 4 ust. 2 lit. b zobowiązuje świadczeniodawców do przekazywania informacji o możliwościach leczenia, dostępności, jakości i bezpieczeństwie świadczeń oraz jasnych informacji o cenach.
3. Europejska przestrzeń danych dotyczących zdrowia (EHDS) — rozporządzenie (UE) 2025/327. Wprowadza transgraniczną wymianę m.in. obrazów medycznych, wyników badań laboratoryjnych i wypisów szpitalnych, co wymaga interoperacyjności na styku wszystkich ogniw.

Każdy z tych reżimów przenosi ciężar dowodu na świadczeniodawcę: to podmiot ma wykazać ciągłość, dostępność i gotowość danych. Żaden nie daje mu jednak wspólnego narzędzia ani wspólnej reprezentacji wobec regulatora.

VIII. Wniosek — brakujący podmiot

Z zestawienia źródeł wynika jeden wniosek: system ochrony zdrowia w Polsce potrzebuje reprezentacji pracodawców całego łańcucha opieki, a nie kolejnej reprezentacji jednego ogniwa. Taka reprezentacja musi mieć formę, która daje realny udział w stanowieniu reguł. Dlatego ZPOK powstał jako organizacja pracodawców na podstawie ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców — formy, która jest ustawową stroną dialogu społecznego i konsultacji legislacyjnych, a nie wyłącznie głosem opiniodawczym.

ZPOK obejmuje pracodawców działających w POZ, AOS, lecznictwie szpitalnym, rehabilitacji, opiece długoterminowej i paliatywnej, diagnostyce, opiece domowej i środowiskowej, telemedycynie, asystencji zdrowotnej i osobistej oraz pomocy społecznej (§ 7 statutu). Wobec organizacji reprezentujących segment POZ działa komplementarnie — wnosi do dialogu ogniwa, których w nim brakowało.

IX. Co Związek będzie realizował

1. GOTOWOŚĆ 24/7 — program zamieniający deklarowaną dostępność świadczeń na udokumentowaną. Mierzy czas od zapotrzebowania do świadczenia, a nie posiadany sprzęt. Metoda Mapa Zasobów opisuje zasób w siedmiu wymiarach (zasób, kadra, materiał, czas, dane, rozliczenie, ścieżka pacjenta zagranicznego); produktem jest Karta Zasobu, której właścicielem pozostaje podmiot. Pilotaż obejmuje diagnostykę obrazową (PET-CT, MR z kontrastem). Program nie jest audytem ani rankingiem.
2. Finansowanie za wartość — stanowiska w sprawie finansowania całego epizodu opieki i wspólnych wskaźników jakości dla łańcucha POZ–AOS–szpital–rehabilitacja–opieka długoterminowa.
3. Ciągłość na stykach — standardy przekazania pacjenta w miejscach, które NIK wskazuje jako krytyczne: wypis → rehabilitacja, szpital → opieka długoterminowa, szpital → dom.
4. Integracja zdrowia i pomocy społecznej — współpraca z DPS, MOPS i PCPR, usługami opiekuńczymi i asystencją osobistą.
5. Ciągłość cyfrowa, komunikacja i suwerenna łączność — interoperacyjność i przygotowanie do EHDS, cyberbezpieczeństwo (NIS2), komunikacja między ogniwami i z pacjentem prowadzona bezpiecznymi kanałami z danymi w jurysdykcji polskiej i unijnej oraz redundantne kanały łączności utrzymujące przekazanie pacjenta i opiekę domową, gdy zawodzi sieć publiczna.
6. Dialog społeczny i opiniowanie prawa — z Ministerstwem Zdrowia, NFZ, AOTMiT, Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Rzecznikiem Praw Pacjenta.

X. Zasady

Deklaracja dostępności, której nikt nie sprawdza, przenosi koszt niepewności na pacjenta — to on czeka, nie wiedząc, na co czeka. Sprawiedliwość w systemie ochrony zdrowia zaczyna się od przeniesienia tego kosztu tam, gdzie leży zdolność jego poniesienia: na instytucję, która zna własne zasoby i własny czas reakcji. ZPOK przyjmuje zasady przejrzystości, proporcjonalności, odpowiedzialności i solidarności. W duchu Just Culture traktuje przerwę w ciągłości opieki jako informację o systemie, którą należy naprawić, a nie jako winę, której należy bronić.

XI. Powołanie, statut i przystąpienie

Stołeczne Centrum Opiekuńczo-Lecznicze Centrum MedyczneCMP Seniumsp. z o.o.

Komitet Założycielski: prof. Jarosław J. Fedorowski · Zbigniew Torbus · Michał P. Dybowski · Daniel Nowocin · Sławomir Nawrocki

Akt powołania Związku podpisano 24 września 2026 r. w Warszawie, podczas XI Akademii Managera Ochrony Zdrowia. Zgromadzenie Założycielskie uchwaliło statut i powołało Komitet Założycielski w składzie: prof. Jarosław J. Fedorowski, Zbigniew Torbus, Michał P. Dybowski, Daniel Nowocin i Sławomir Nawrocki. Komitet składa wniosek o wpis Związku do Krajowego Rejestru Sądowego w ustawowym terminie 30 dni.

Publikujemy pełny tekst statutu, aby każdy mógł zobaczyć, co powstaje, oraz deklarację przystąpienia dla pracodawców i członków wspierających:

Wysokość składki członkowskiej zostanie określona po pierwszym posiedzeniu organów Związku, zgodnie z § 24 i § 30 statutu. Złożenie deklaracji przed tym terminem nie rodzi obowiązku zapłaty składki.

Kontakt: global@healthcarepoland.pl

Źródła

1. Główny Urząd Statystyczny, Prognoza ludności rezydującej dla Polski na lata 2023–2060, informacja sygnalna, 20.12.2023.
2. OECD / European Observatory on Health Systems and Policies, State of Health in the EU. Poland: Country Health Profile 2025.
3. Najwyższa Izba Kontroli, NIK o rehabilitacji leczniczej, 23.12.2021.
4. Najwyższa Izba Kontroli, Dostępność opieki długoterminowej finansowanej ze środków NFZ (P/19/061), 2020; informacja o wynikach kontroli (PDF).
5. Narodowy Fundusz Zdrowia za: Alert Medyczny, NFZ: ponad 2,7 mld zł na opiekę koordynowaną w POZ. Obejmuje 23 mln pacjentów, 22.09.2026; NFZ — Opieka koordynowana w POZ.
6. Rynek Zdrowia, Wchodzi w życie znowelizowana ustawa o Krajowej Sieci Onkologicznej, 11.08.2026.
7. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej.
8. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/327 w sprawie europejskiej przestrzeni danych dotyczących zdrowia.
9. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców (t.j. Dz.U. 2025 poz. 423).

Fundacja Healthcare Poland · Polska Federacja Szpitali · Związek Pracodawców Opieki Koordynowanej (w organizacji)